ناگزير به شمال خراسان فرار كرده است . جكسون معتقد است كه پدر زرتشت اهل آذربايجان و مادر او آذرى بوده و زرتشت مجبور شد به سوى شرق ايران مهاجرت كند و گاتاها را در آنجا تنظيم نمايد . « 1 » از نظر آر . سى . زنر ، حوزه فعاليت زرتشت خوارزم باستان بوده است . آنچه كه اكنون به طور عام بر روى آن توافق دارند ، منطقه‌اى است كه احتمالا شامل خراسان امروزى ، غرب افغانستان و جمهورى تركمنستان مىباشد . به هر تقدير سندى وجود دارد كه نشان مىدهد زرتشت بومى اين سرزمينها نبوده است . زيرا او خود به خداوند از اينكه در موطنش مورد آزار و اذيت واقع شده است ، شكايت مىبرد و از او مىپرسد : « به كدامين سرزمين بگريزم ؟ » در نهايت او در جوار ويشناسب شاه سركردهء خوارزم پناه گرفت . تنها منطقه در اوستا كه به زرتشت ارتباط مىيابد ، رى قديم است كه احتمال بسيار دارد كه زرتشت اهل رى در ماد بوده باشد كه بعدا به خوارزم گريخته است . « 2 » روايات سنتى بنا بر روايات سنتى زرتشت در خانواده‌اى از تبار سلاطين ايرانى ماد متولد شده است . زادگاه او در آذربايجان نزديك به درياچهء اروميه بوده است . « 3 » معلم زرتشت پدر دانشمند او بوده است . او در 15 سالگى از جامعه كنار گيرى مىكند و در عالم فكر و انديشه به آفرينش مىانديشد . در 30 سالگى به نبوت مىرسد و گاتاها در كوه سبلان به او الهام مىشود . دوازده سال بر تبليغ دين خود در غرب ايران مىپردازد ؛ ولى چون مردم بر او مىشورند ، مجبور به ترك زادگاه خود مىشود . و به شرق ايران نواحى بلخ و خوارزم فرار مىكند .

--> ( 1 ) . مهندس جلال الدين آشتيانى ، زرتشت مزديسنا و حكومت ، ص 54 و 55 ؛ عبد الرفيع حقيقت ، تاريخ جنبشهاى مذهبى در ايران ، ص 33 - 36 . ( 2 ) . آر . سى . زنر ، طلوع و غروب زرتشتىگرى ، ترجمه دكتر تيمور قادرى ، ص 37 و 38 . ( 3 ) . مهندس جلال الدين آشتيانى ، زرتشت مزديسنا و حكومت ، ص 57 .